رده در فقه
فقهای چهارگانه اهل سنت
ابوحنیفه
صاحب بن انس
محمد بن ادریس شافعی
احمد بن حنبل
احمد به رغم آن که از ائمه چهارگانه دینی اهلسنت دانسته گردیده، و حتی برخی معتقدند که اعلم از وی در فقه نیست؛[۵۱] البته برخی معتقدند که او کتابی در فقه[۵۲] و یا این که اصول دینی ننوشته میباشد[۵۳] و گردآوریای اورا فقید ندانسته و فقط یک محدّث معرفی کردهاند و عدم توسعه و گسترش تقلید از وی به فارغ بغداد علی رغم جانبداری دستگاه حکم دهنده را به همین قضیه مربوط دانستهاند.[۵۴] اورده شده وی از تألیف غیر حدیث اجتناب مینموده است؛[۴۳] همچنانکه روایاتی به وی منسوب میباشد که او از دادن فتوا اجتناب کرده و به دیگر فقیهان ارجاع داده میباشد.[۵۵] طبری هم در اثری که به گردآوریآوری ایده ها فقهای بعد از ظهر خود پرداخته میباشد، یادی از احمد نکرده[۵۶] و همین زمینه سبب ساز خشم حنابله گشته مسجد قبا مشهد میباشد.[۵۷]
احمد درپی فقه حدیثی بود[۴۳] و از رأی و قیاس جلوگیری مینمود[۲۷] و آن را جز در مورد ها بایستگی و به شکلی محصور نمیبه عهده گرفت؛[۴۳] برای وی نحوههای دیگری زیرا قرآن، سنت، فتوای صحابه، استصحاب، مصالح مرسله و حایلّ ذرایع گفته شده؛[۵۸] چنانکه اصولی برای تهیه نمودن حکم دینی نیز از وی بیان کردهاند.[۵۹] در برخی منابع آمده میباشد که وی طرز دینی شافعی را دنبال آدرس مسجد قبا مشهد میکرد.[۱۱]
فقه حنبلی بیشتراز سه مذهب حنفی، مالکی و شافعی، به ظواهر روایات و اقوال صحابه رغبت داشته و نماینده شاخص پندار تعبدگرا در فقه اهلسنت میباشد.[۴۳] رهروان مذهب اورا نسبت به دیگر مذهبها اهلسنت کمتر دانستهاند؛[۶۰] هرچند بعد ها به مذهبی پیروز در حجاز، قطر، فلسطین و بحرین رزرو مسجد قبا مشهد بدل شد.[۶۱]
طریقه نسبت به امام علی(ع)
احمد بن حنبل حدیث غدیر را نقل نموده است.[۱۸] در کتاب فضائل الصحابه یکسری دیگر از فضائل امام علی(ع) مانند حدیث جایگاه، عقد اخوت با فرستاده را آورده[۶۲] و حتیدر پارهای از مفاد با استناد به احادیث مختلف، فضیلت امام علی(ع) را ثابت نموده است.[۶۳] از او کتابی با تیتر فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) به حرفه تحریر در آمده[۶۴] که بخشی از کتاب فضائل الصحابه اوست که به طور غیر وابسته به چاپ رسیده میباشد.[۶۵] احمد امام علی(ع) را در فضیلت نسبت به دیگر صحابه بیمانند دانسته[۶۶] و به گفته خودش ۳۰ هزار حدیث در فضیلت ها امیرمؤمنان، بهخیال و خاطر شماره تلفن مسجد قبا مشهد داشته میباشد.[۶۷]
از فرصت امویان، این یقین بین عموم مردم به تبعیت از حاکمان استوار گردیده بود که علی (ع) خلیفه چهارم وجود ندارد به دلیل آنکه در شکل تایید مشروعیت خلافت علی(ع)، خون طلحه و زبیر به هدر میرود.[۶۸] احمد بن حنبل را از عده ای دانستهاند که قائل به تربیع بوده میباشد و امیرمؤمنان(ع) را خلیفه پس از عثمان دانسته میباشد[۶۹] و موضع تندی با معارضان این عقیده گرفته میباشد.[۷۰] بعضی اورا مهم ترین شخصیت در صورتدهی مذهب تسنن در مقابل مذهب عثمانی (مذهب عموم مردم در آن فرصت) دانستهاند.[۷۱] با این هم اکنون گفته شده که وی اهلسنت حقیقی را کسی میدانست که نسبت به علی بن ابیطالب بُغضی در دل داشته باشد؛[۷۲] به همین جهت بعضا احمد را از نسل خوارجی به اسم ذوالثدیه دانستهاند که در طی حضرت امیرمؤمنان(ع) مقابل وی ایستاد و نگاه وی به امام علی (ع)را ناشی از همین قضیه می دانند.[۷۳]
از وی گفته شده که نسبت به شیعهها موضع تندی گرفته و آنهارا فارغ اسلام میدانست.[۷۴]
رهبر جریان رویا رویی با محنت
احمد حنبل در مخالفت با عقیده عبد بودن قرآن و تفتیش عقایدی که از سوی برخی خلفای عباسی دراین باره شکل گرفت، به زندان بهزمینخورد؛[۷۵] اگرچه وی از روزگار کودکی به امان از عباسیان میپرداخت و به نقل روایاتی از فرستاده(ص) در تأیید خلافت آنها کوشش میگمارد.[۷۶] از این رو ماجرای مِحنَت نقطه عطفی در معاش احمد حنبل به شمار میرود،[۷۷] و اورا رهبر جریان رویا رویی با محنت دانستهاند؛[۷۸] و اورده شده همین مسأله سبب ساز شهرتش نیز گردیدهاست.[۷۹]
اتفاق محنت در سال ۲۱۸ق قبل از مرگ مأمون عباسی استارت شد.[۸۰] مأمون از نمایندهاش در بغداد مراد بود از همگان به خلقت قرآن اقرار بگیرد که با امتناع و مخالفت احمد و یکی از دیگر از پژوهشگران روبرو شد و سرنوشت بعداز آنکه تهدیدهای به شلاق و انقطاع مقرری سودی نبخشید، وی را به نزد مأمون ارسال کرد که اما پیش از وصال وی به اردوگاه مأمون، خلیفه از عالم رفت.[۸۱]
در زمان معتصم مشقت بارگیری بیشتری نسبت به مسأله رفتار قرآن به فعالیت آمد و در سال ۲۲۰ق [۸۲] احمد بهخیال و خاطر عدم اقرار به حدوث و خلقت قرآن[۸۳] به زندان زمین خورد[۸۴] و شلاق خورد.[۸۵] [یادداشت ۱] هرچند گفتهاند که معتصم از شغل خود منصرف شد و پروسه معالجه احمد را پیگیری کرد.[۸۶]
در امر کیفیت تعامل خلیفه آجل، واثق عباسی، با وی اختلافاتی وجود دارااست. برخی از عدم تَعَرُّض واثق نسبت به احمد خبر دادهاند،[۸۷] گردآوریای از حبس خانگی وی درین روزگار صحبت گفته[۸۸] و تودهای معتقدند که در اختفا به راز برده میباشد؛ اما حاضر به کودتا بر علیه خلیفه نشد؛[۸۹] تا اینکه با هواداری متوکل عباسی از اصحاب حدیث و انکار رفتار قرآن،[۹۰] احمد گزینه دقت خلیفه قرار گرفته[۹۱] و از مقربان درگاه وی شد تا جایی که خلیفه سوای اجازه وی کاری اعمال نمیبخشید[۹۲] و تنی چند از انتسابهای اصلی با مشورت کردن ابن حنبل شکل میگرفت؛[۹۳] هرچند تنشهای کوتاهمدتی نیز میان وی و خلیفه نمودار میشد.[۹۴]
پیشوایی سلفیه
همینطور ملاحظه کنید: سلفیه و وهابیت
وهابیت به تاسی از جریان سلفیه، خویش را درپی مذهب دینی احمد بن حنبل می داند.[۹۵] شیوه ظاهرگرایی احمد درین گزینش نقش داشته میباشد؛ چنانکه در برخی از موردهای اعتقادی برای مثال پیرامون جسمانیت آفریدگار و ممانعت از زیارت قبور به وی استناد کردهاند؛[۹۶] هرچند گردآوریای معتقدند که نمیقدرت حنابله و سَلَفیان را در یک خط دانست؛ چراکه همواره تعارضهایی در بین این دو وجود داشته[۹۷] و حتی حنبلیان، آن ها را به رسمیت نشناخته و سلفیان را رهروان راستین احمد نمیدانند؛ بهسیرتکاملای که در هر عصری، حنبلیان مهم ترین معاندان آنان محسوب میشدند.[۹۸]
بعضی سلفیگری را جریانی نوظهور دانسته که برای تهیه کردن ریشه و پیشینه تاریخی و استحصال مشروعیت در دنیا اسلام، خویش را منتسب به احمد حنبل نمودهاند.[۹۹]
کتاب مسند الامام احمد بن حنبل
تألیفات
احمد بن حنبل را مولف کتابهای زیادی دانستهاند که مشهورترین آنها مسند احمد حنبل وی میباشد. عدد روایات مسند احمد را ۲۷۱۰۰حدیث[۱۸] یا این که ۳۰ هزار حدیث،[۱۰۰] و یا این که ۴۰ هزار حدیث دانستهاند؛[۱۰۱] احمد پیش از تدوین آخری مسند از عالم رفت و پسرش عبدالله آن را کامل شدن کرد.[۱۰۲] فضائل امیرالمؤمنین نیز از کتاب های مندرج بوسیله اوست که تیم ای میباشد از ۴۳۹ ماجرا درباره فضائل امیرالمؤمنین و اهلبیت(ع)
او همینطور کتابهایی با عناوینی زیرا: «التاریخ»، «الناسخ و المنسوخ»، «التفسیر»، فضائل الصحابة»، «المسائل»، «العلل و الرجال»، «الزهد»، «الردّ علی الزنادقة فیما ادعت به اینجانب متشابه القرآن»، «الاشربه» به فن تحریر در آورده میباشد؛[۱۰۳] اما جمعای بر این اعتقادند که بعضی کتابهای وی بوسیله شاگردان و فرزندان وی عدهآوری گردیده است.[۱۰۴] مانند کتاب فضائل الصحابه که برخی معتقدند کتاب مستقلی از احمد وجود ندارد؛ بلکه دسته روایاتی میباشد که فرزندش عبدالله، از او قصه نموده است.[۱۰۵]
تکنگاری
در باب با معاشطومار احمد بن حنبل تکنگاریهایی تألیف شدهاست و کتاب مناقب الامام احمد نوشته ابوالفرج عبدالرحمن بن علی مشهور به ابن جوزی از عالمان پر رنگ اهلسنت، مثلا آنهاست.[۱۰۶]
جستارهای متعلق
محمد بن ادریس شافعی
ابوحنیفه
صاحب بن انس
رده در فقه
فقهای چهارگانه اهل سنت
ابوحنیفه
صاحب بن انس
محمد بن ادریس شافعی
احمد بن حنبل
احمد به رغم آن که از ائمه چهارگانه دینی اهلسنت دانسته گردیده، و حتی برخی معتقدند که اعلم از وی در فقه نیست؛[۵۱] البته برخی معتقدند که او کتابی در فقه[۵۲] و یا این که اصول دینی ننوشته میباشد[۵۳] و گردآوریای اورا فقید ندانسته و فقط یک محدّث معرفی کردهاند و عدم توسعه و گسترش تقلید از وی به فارغ بغداد علی رغم جانبداری دستگاه حکم دهنده را به همین قضیه مربوط دانستهاند.[۵۴] اورده شده وی از تألیف غیر حدیث اجتناب مینموده است؛[۴۳] همچنانکه روایاتی به وی منسوب میباشد که او از دادن فتوا اجتناب کرده و به دیگر فقیهان ارجاع داده میباشد.[۵۵] طبری هم در اثری که به گردآوریآوری ایده ها فقهای بعد از ظهر خود پرداخته میباشد، یادی از احمد نکرده[۵۶] و همین زمینه سبب ساز خشم حنابله گشته مسجد قبا مشهد میباشد.[۵۷]
احمد درپی فقه حدیثی بود[۴۳] و از رأی و قیاس جلوگیری مینمود[۲۷] و آن را جز در مورد ها بایستگی و به شکلی محصور نمیبه عهده گرفت؛[۴۳] برای وی نحوههای دیگری زیرا قرآن، سنت، فتوای صحابه، استصحاب، مصالح مرسله و حایلّ ذرایع گفته شده؛[۵۸] چنانکه اصولی برای تهیه نمودن حکم دینی نیز از وی بیان کردهاند.[۵۹] در برخی منابع آمده میباشد که وی طرز دینی شافعی را دنبال آدرس مسجد قبا مشهد میکرد.[۱۱]
فقه حنبلی بیشتراز سه مذهب حنفی، مالکی و شافعی، به ظواهر روایات و اقوال صحابه رغبت داشته و نماینده شاخص پندار تعبدگرا در فقه اهلسنت میباشد.[۴۳] رهروان مذهب اورا نسبت به دیگر مذهبها اهلسنت کمتر دانستهاند؛[۶۰] هرچند بعد ها به مذهبی پیروز در حجاز، قطر، فلسطین و بحرین رزرو مسجد قبا مشهد بدل شد.[۶۱]
طریقه نسبت به امام علی(ع)
احمد بن حنبل حدیث غدیر را نقل نموده است.[۱۸] در کتاب فضائل الصحابه یکسری دیگر از فضائل امام علی(ع) مانند حدیث جایگاه، عقد اخوت با فرستاده را آورده[۶۲] و حتیدر پارهای از مفاد با استناد به احادیث مختلف، فضیلت امام علی(ع) را ثابت نموده است.[۶۳] از او کتابی با تیتر فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) به حرفه تحریر در آمده[۶۴] که بخشی از کتاب فضائل الصحابه اوست که به طور غیر وابسته به چاپ رسیده میباشد.[۶۵] احمد امام علی(ع) را در فضیلت نسبت به دیگر صحابه بیمانند دانسته[۶۶] و به گفته خودش ۳۰ هزار حدیث در فضیلت ها امیرمؤمنان، بهخیال و خاطر شماره تلفن مسجد قبا مشهد داشته میباشد.[۶۷]
از فرصت امویان، این یقین بین عموم مردم به تبعیت از حاکمان استوار گردیده بود که علی (ع) خلیفه چهارم وجود ندارد به دلیل آنکه در شکل تایید مشروعیت خلافت علی(ع)، خون طلحه و زبیر به هدر میرود.[۶۸] احمد بن حنبل را از عده ای دانستهاند که قائل به تربیع بوده میباشد و امیرمؤمنان(ع) را خلیفه پس از عثمان دانسته میباشد[۶۹] و موضع تندی با معارضان این عقیده گرفته میباشد.[۷۰] بعضی اورا مهم ترین شخصیت در صورتدهی مذهب تسنن در مقابل مذهب عثمانی (مذهب عموم مردم در آن فرصت) دانستهاند.[۷۱] با این هم اکنون گفته شده که وی اهلسنت حقیقی را کسی میدانست که نسبت به علی بن ابیطالب بُغضی در دل داشته باشد؛[۷۲] به همین جهت بعضا احمد را از نسل خوارجی به اسم ذوالثدیه دانستهاند که در طی حضرت امیرمؤمنان(ع) مقابل وی ایستاد و نگاه وی به امام علی (ع)را ناشی از همین قضیه می دانند.[۷۳]
از وی گفته شده که نسبت به شیعهها موضع تندی گرفته و آنهارا فارغ اسلام میدانست.[۷۴]
رهبر جریان رویا رویی با محنت
احمد حنبل در مخالفت با عقیده عبد بودن قرآن و تفتیش عقایدی که از سوی برخی خلفای عباسی دراین باره شکل گرفت، به زندان بهزمینخورد؛[۷۵] اگرچه وی از روزگار کودکی به امان از عباسیان میپرداخت و به نقل روایاتی از فرستاده(ص) در تأیید خلافت آنها کوشش میگمارد.[۷۶] از این رو ماجرای مِحنَت نقطه عطفی در معاش احمد حنبل به شمار میرود،[۷۷] و اورا رهبر جریان رویا رویی با محنت دانستهاند؛[۷۸] و اورده شده همین مسأله سبب ساز شهرتش نیز گردیدهاست.[۷۹]
اتفاق محنت در سال ۲۱۸ق قبل از مرگ مأمون عباسی استارت شد.[۸۰] مأمون از نمایندهاش در بغداد مراد بود از همگان به خلقت قرآن اقرار بگیرد که با امتناع و مخالفت احمد و یکی از دیگر از پژوهشگران روبرو شد و سرنوشت بعداز آنکه تهدیدهای به شلاق و انقطاع مقرری سودی نبخشید، وی را به نزد مأمون ارسال کرد که اما پیش از وصال وی به اردوگاه مأمون، خلیفه از عالم رفت.[۸۱]
در زمان معتصم مشقت بارگیری بیشتری نسبت به مسأله رفتار قرآن به فعالیت آمد و در سال ۲۲۰ق [۸۲] احمد بهخیال و خاطر عدم اقرار به حدوث و خلقت قرآن[۸۳] به زندان زمین خورد[۸۴] و شلاق خورد.[۸۵] [یادداشت ۱] هرچند گفتهاند که معتصم از شغل خود منصرف شد و پروسه معالجه احمد را پیگیری کرد.[۸۶]
در امر کیفیت تعامل خلیفه آجل، واثق عباسی، با وی اختلافاتی وجود دارااست. برخی از عدم تَعَرُّض واثق نسبت به احمد خبر دادهاند،[۸۷] گردآوریای از حبس خانگی وی درین روزگار صحبت گفته[۸۸] و تودهای معتقدند که در اختفا به راز برده میباشد؛ اما حاضر به کودتا بر علیه خلیفه نشد؛[۸۹] تا اینکه با هواداری متوکل عباسی از اصحاب حدیث و انکار رفتار قرآن،[۹۰] احمد گزینه دقت خلیفه قرار گرفته[۹۱] و از مقربان درگاه وی شد تا جایی که خلیفه سوای اجازه وی کاری اعمال نمیبخشید[۹۲] و تنی چند از انتسابهای اصلی با مشورت کردن ابن حنبل شکل میگرفت؛[۹۳] هرچند تنشهای کوتاهمدتی نیز میان وی و خلیفه نمودار میشد.[۹۴]
پیشوایی سلفیه
همینطور ملاحظه کنید: سلفیه و وهابیت
وهابیت به تاسی از جریان سلفیه، خویش را درپی مذهب دینی احمد بن حنبل می داند.[۹۵] شیوه ظاهرگرایی احمد درین گزینش نقش داشته میباشد؛ چنانکه در برخی از موردهای اعتقادی برای مثال پیرامون جسمانیت آفریدگار و ممانعت از زیارت قبور به وی استناد کردهاند؛[۹۶] هرچند گردآوریای معتقدند که نمیقدرت حنابله و سَلَفیان را در یک خط دانست؛ چراکه همواره تعارضهایی در بین این دو وجود داشته[۹۷] و حتی حنبلیان، آن ها را به رسمیت نشناخته و سلفیان را رهروان راستین احمد نمیدانند؛ بهسیرتکاملای که در هر عصری، حنبلیان مهم ترین معاندان آنان محسوب میشدند.[۹۸]
بعضی سلفیگری را جریانی نوظهور دانسته که برای تهیه کردن ریشه و پیشینه تاریخی و استحصال مشروعیت در دنیا اسلام، خویش را منتسب به احمد حنبل نمودهاند.[۹۹]
کتاب مسند الامام احمد بن حنبل
تألیفات
احمد بن حنبل را مولف کتابهای زیادی دانستهاند که مشهورترین آنها مسند احمد حنبل وی میباشد. عدد روایات مسند احمد را ۲۷۱۰۰حدیث[۱۸] یا این که ۳۰ هزار حدیث،[۱۰۰] و یا این که ۴۰ هزار حدیث دانستهاند؛[۱۰۱] احمد پیش از تدوین آخری مسند از عالم رفت و پسرش عبدالله آن را کامل شدن کرد.[۱۰۲] فضائل امیرالمؤمنین نیز از کتاب های مندرج بوسیله اوست که تیم ای میباشد از ۴۳۹ ماجرا درباره فضائل امیرالمؤمنین و اهلبیت(ع)
او همینطور کتابهایی با عناوینی زیرا: «التاریخ»، «الناسخ و المنسوخ»، «التفسیر»، فضائل الصحابة»، «المسائل»، «العلل و الرجال»، «الزهد»، «الردّ علی الزنادقة فیما ادعت به اینجانب متشابه القرآن»، «الاشربه» به فن تحریر در آورده میباشد؛[۱۰۳] اما جمعای بر این اعتقادند که بعضی کتابهای وی بوسیله شاگردان و فرزندان وی عدهآوری گردیده است.[۱۰۴] مانند کتاب فضائل الصحابه که برخی معتقدند کتاب مستقلی از احمد وجود ندارد؛ بلکه دسته روایاتی میباشد که فرزندش عبدالله، از او قصه نموده است.[۱۰۵]
تکنگاری
در باب با معاشطومار احمد بن حنبل تکنگاریهایی تألیف شدهاست و کتاب مناقب الامام احمد نوشته ابوالفرج عبدالرحمن بن علی مشهور به ابن جوزی از عالمان پر رنگ اهلسنت، مثلا آنهاست.[۱۰۶]
جستارهای متعلق
محمد بن ادریس شافعی
ابوحنیفه
صاحب بن انس
چرا مسجد برای مراسم ترحیم انتخاب میشود؟